خسروگرد

سیرتاریخی

     در قرن سوم هجري و درزمان حکومت طاهريان ناحيه بيهق داراي 12 رَبع (بخش) بوده است که رَبع خسروگرد مشتمل بر خسروگرد، اباري، عثمان آباد، دسير، حفير، کسکن، کراب، دسکره بيت النار، فسنقر، برزه، نحاب، بلاش آباد، شاره و دلبر بوده و خسروگرد مرکز اين ربع بوده است.

     خسروگرد تا حدود قرن هشتم هجري بزرگترين و مهمترين شهر ناحيه بيهق بوده است. اين شهر حاکم نشين و مرکز سياسي، اقتصادي و علمي ناحيه بيهق بوده است. برتري خسروگرد آنچنان بوده که در قرن ششم هجري اهالي سبزوار براي برگزاري مراسم عيد و نمازجمعه به مسجد بزرگ خسروگرد مي آمده اند.

     اين شرايط بصورت کم و بيش تا قرن هشتم هجري ادامه داشته تا اينکه در اين زمان قيام سربداران در سبزوار اتفاق افتاده است. پس از تصرف سبزوار در سال 738 هجري قمري توسط سربداران و تشکيل حکومت آنها کم کم مرکزيت از خسروگرد به سبزوار منتقل گرديد.

وجه تسمیه

     اگرچه در سالهاي اخير نام اين روستا در بيشتر مدارک و نقشه‌ها ((خسروجرد)) درج شده اما نام اصلي و قديمي اين روستا ((خسروگرد)) است. بسيار بديهي است که اين تغيير در اثر معرب شدن ((خسروگرد)) بوجود آمده است چراکه در زبان عربي حرف ((گاف)) وجود ندارد و اعراب به جاي آن از حرف ((جيم)) استفاده مي‌نمايند. خوشبختانه اهالي روستا و مناطق اطراف آن همچنان اين روستا را با نام ((خسروگرد)) مي‌شناسند.

     در خصوص علت نامگذاري خسروگرد چندين روايت وجود دارد. برخي از اين روايتها در بين اهالي روستا و برخي ديگر در بين پژوهشگران مشهور است.

     پژوهشگران معتقدند که ((خسروگرد)) مرکب از دو بخش ((خسرو)) و ((گرد)) است. ((خسرو)) به معناي پادشاه و حاکم و ((گرد)) همان مصدر مرخم ((کرد)) به معناي ساختن و آباد کردن است که بدين سبب بعدها ((گرد)) به معناي شهر و آبادي استفاده مي شده است. براين اساس مي توان گفت که ((خسروگرد)) به معناي شهر پادشاه يا شهري است که پادشاه آن را ساخته است.

     با توجه به مطالب گفته شده در بخش بناي خسروگرد مي توان گفت که کلمه ((خسرو)) از يکي از نامهاي ((کيخسرو)) و يا ((يزدخسرو)) گرفته شده است.

موقعیت جغرافیایی

  خسروگرد در 5 کيلومتري غرب سبزوار و در حاشيه جاده اصلي تهران - مشهد واقع شده است. فاصله اين روستا از تهران 645 کيلومتر و از مشهد 240 کيلومتر است. خسروگرد در مختصات جغرافيايي 13 36 درجه شمالي و 35 57 درجه شرقي قرار گرفته و از لحاظ تقسيمات کشوري در استان خراسان رضوي و جزء بخش مرکزي شهرستان سبزوار است.

 

بنای خسروگرد

     ابوالحسن بيهقي در کتاب تاريخ بيهق مي گويد که خسروگرد به دست ((کيخسرو)) پسر ((سياووش)) بنا گرديده است. کيخسرو سومين پادشاه سلسله کيانيان و بزرگترين و نيکنامترين آنهاست. اگر چه برخي اين سلسله را اساطيري مي دانند ولي برخي ديگر معتقدند که اين سلسله وجود داشته و همان سلسله هخامنشيان است. وجود برخي وقايع تاريخي مشابه، اين نظريه را تاييد مي کند. سلسله هخامنشيان در سالهاي 550-330 پيش از ميلاد بر ايران حکومت مي کرده است. در اين صورت مي توان گفت که بناي خسروگرد در بيش از 2400 سال پيش صورت گرفته است.

در جايي ديگر ابوالحسن بيهقي مي گويد که برخي گفته اند که خسروگرد را ((يزدخسرو)) پسر ((ساسويه بن شاپورالملک)) بنا کرده است. آنچنانکه در تاريخ آمده است شاپور اول در سالهاي 271-241 ميلادي پادشاه ايران بوده است. بنابراين در صورتي که اين گفته را درست بدانيم، خسروگرد بين سالهاي 300-250 ميلادي يعني حدود 1700 سال پيش به دست يزدخسرو ساساني ساخته شده است.

به هرحال مي توان نتيجه گرفت که قدمت بناي خسروگرد حداقل به 1700 سال پيش بازمي گردد و اين نشان از وجود تمدني کهن در اين روستا است.

بارش

     در نمودار مقابل میزان متوسط بارش در ماه های مختلف سال نشان داده شده است. چنانکه این نمودار نشان می دهد حداکثر بارشها در اسفندماه و حداقل آنها نیز در مرداد ماه اتفاق افتاده و زمان حداکثر بارشها بر زمان حداقل دما منطبق نیست. به عبارت دیگر اگرچه حداقل دما در دی ماه است اما حداکثر بارش ها در اسفند ماه دیده می شود. با توجه به مقادیر بارشهای ماهانه می توان گفت که متوسط بارش سالیانه در خسروگرد حدود 189 میلیمتر در سال بوده که کمتر از متوسط بارش در کشور می باشد.